Nieuw oorlogsmonument in Rees herinnert aan de oversteek van de geallieerde troepen over de Rijn

REES/DINXPERLO - In 2022 werd in de Rijn bij Rees een brugdeel van één van de vijf Bailey-bruggen geborgen waarmee de geallieerde troepen op 23 maart 1945, tijdens de voor de Achterhoek zo belangrijke Operatie Plunder, de oversteek over de Rijn maakten. Door de lage waterstand van de Rijn in de zomer van 2022 kon Thijs van Dooren uit Gendringen met behulp van Nederlandse en Duitse vrienden én met toestemming van het Wasser- und Schiffahrtsamt Emmerich en de Stadt Rees, eindelijk bij het brugdeel komen dat hij in 2018 tijdens een wandeling langs de Rijnoever ontdekt had. Op 23 maart zal het gerenoveerde ankerdeel in het kader van 80 jaar bevrijding aan de Rheinpromenade in Rees als blijvend monument ter herdenking aan Operatie Plunder onthuld worden.

Door Iris Jansen

Maar wat was Operatie Plunder eigenlijk en waarom was het zo’n belangrijke operatie? Operatie Plunder was een onderdeel van het Rijnlandoffensief, met als doel het oosten en de rest van Nederland te bevrijden om dan uiteindelijk door te kunnen stoten naar Berlijn. Zuid-Nederland en een deel van Gelderland waren in september en in de herfst van 1944 al grotendeels bevrijd en de laatste fase- het Rijnlandoffensief- stond in de startblokken, ware het niet dat half december 1944 het Duitse leger met operatie Wacht am Rhein een, naar later bleek, laatste verrassingsaanval in de winterse Ardennen inzette. De haven van Antwerpen en omliggende waterwegen waren het uiteindelijke doel om zo het belangrijkste bevoorradingskanaal van de geallieerden in West-Europa te kunnen blokkeren. Deze waren sinds september 1944 al in geallieerde handen. 

Een verwoede strijd tussen Amerikaanse en Duitse troepen werd uiteindelijk beslecht in geallieerd voordeel. Dit offensief kostte aan geallieerde zijde 19.276 soldaten en aan Duitse zijde 17.236 soldaten het leven. Van Britse zijde was het aandeel in het Ardennenoffensief klein te noemen. Toen de Amerikanen op een gegeven moment niet verder kwamen, schoot de Britse veldmaarschalk Montgomery te hulp en zette het Britse XXXe Korps in, waarbij twee van de meest geharde divisies, de 43ste Welsh en de 51ste Highlanders een belangrijke rol speelden. De 51ste Highland Division zullen we later terugzien bij de bevrijding van Dinxperlo. Op 20 januari 1945 riep Hitler zijn troepen terug die nodig waren aan het Oostfront, om -zonder succes- het oprukkende Sovjet-leger tegen te houden. Het Westfront moest zo goed als verloren worden beschouwd, maar dat was nog lang niet het geval bij de meeste Duitse soldaten. Opgeven was nog niet aan de orde.

Op 8 februari 1945 werd er dan, later dan gepland, vanaf geallieerde zijde met het Rijnlandoffensief een nieuwe opmars ingezet. Met Operatie Veritable, ook wel Slag om het Reichswald genoemd, moest het Rijnland vanuit Nederlandse zijde bevrijd worden om uiteindelijk door te kunnen stoten naar de grote Duitse steden. Samen met de Canadezen én de Amerikanen in het zuiden, moesten de Britten de aanwezige Duitse troepen omsingelen. Startende vanuit Nijmegen leverden geallieerde troepen een bittere strijd in het Rijk van Nijmegen en het Duitse Reichswald. Via Millingen wilde men de Duitse grens passeren om zodoende het Rijnland te bevrijden. Ook hier zien we de 51ste Highland Division weer terugkomen. Gennep was een strategische plaats voor de inname van het Duitse Goch. De heftige aanvallen van de geallieerden veroorzaakten vaak opstoppingen tijdens hun eigen opmars door de verwoeste Duitse steden en dorpen. Een tactiek die ook in Megchelen en Dinxperlo werd toegepast, toen beide dorpen in de Achterhoek op 28 en 29 maart als eerste bevrijd werden.

Oversteek over de Rijn
Uiteindelijk kwamen de troepen aan bij de Rijn waar de grote oversteek tussen onder andere Wesel en Rees zou plaatsvinden. Niet alleen manschappen maar ook zwaar materieel en bevoorrading moesten worden overgezet. Dit geschiedde met behulp van een dik rookgordijn om de actie te verbergen voor de Duitse troepen. Aan Operatie Plunder, bedacht door Montgomery, namen in totaal een miljoen soldaten deel. Onder de codenaam Operatie Varsity, landden in één dag 14.000 parachutisten bij Hamminkeln ter ondersteuning van de troepen. Naast de gebruikelijke amfibie voertuigen werden bij Rees ook zeven Bailey- bruggen gebouwd. De eerste zelfs tijdens het oorlogsgeweld bij de verdediging van Rees. Uitvinder Donald Coleman Bailey (1901-1985), werkte als ingenieur voor het Britse leger. Hij ontwierp in 1943 een verbeterde versie van de demontabele noodbrug waarmee rivieren of ravijnen overgestoken konden worden, zelfs met zwaar materiaal. Al in 1936 had hij een ontwerp gemaakt van zo’n brug, maar men had daar toen geen interesse in. De demontabele bruggen zouden aan het einde van de Tweede Wereldoorlog een zeer belangrijke rol gaan spelen. In 1946 werd Bailey geridderd. Een belangrijk onderdeel van deze oorspronkelijke brug wordt nu geplaatst als herinnering aan deze belangrijke operatie.

Een tastbare herinnering aan de bevrijding
Thijs van Dooren vertelt over de lange aanloop naar het uiteindelijke doel: “Ik heb dus enkele jaren geduld moeten hebben voordat ik het brugdeel letterlijk en figuurlijk boven water kon krijgen. Ik moest een hele ambtelijke weg doorlopen, wat natuurlijk ook begrijpelijk is. Je kan niet zomaar bij rivieroevers graven en zeker niet als Nederlander. Dat het uiteindelijk lukte, was niet alleen voor mij maar ook voor diegenen die van dit project afwisten en mij terzijde stonden, een bijzonder moment. Ook voor de mensen van de Stadt Rees. Zij waren meteen enthousiast om dit stuk brug als monument een blijvende plaats te geven aan de Rheinpromenade. Het brugdeel is vervoerd naar mijn restauratiebedrijf in Gendringen om het verder te behandelen. Na advies over de verdere behandeling heb ik het gezandstraald en heeft Michel Massop van Schadeservice Dinxperlo (SSD) aangeboden het te behandelen en te spuiten in de kleur British Brown. Vanaf 23 maart is het dan te bewonderen in Rees en staat het daar als stille getuige van een belangrijke operatie die mede zou leiden tot het einde van de Tweede Wereldoorlog.”

Michael Scholten van het Reeser Geschichtsverein Ressa 1987 e.V. is ook nauw betrokken bij het monument. ”Het bijzondere van dit element zijn de aangebrachte ankers met de weerhaken. De Rijn is hier 300 meter breed en ter ondersteuning van de brug werden er pontons onder gelegd, die op hun beurt ook moesten worden verankerd met kettingen. Dat de bevestiging in de oevers goed gezekerd moest zijn vanwege de lengte en de stroming, is vanzelfsprekend. Na de oorlog zijn de bruggen afgebouwd en voor een deel teruggebracht naar Engeland of hergebruikt in de omgeving van Rees. Dit deel zat zo vast vanwege de weerhaken, dat men het heeft laten liggen. En nu, na zoveel jaar, krijgt het als monument een belangrijke functie. Na de vondst heeft Alexander Berkel, woonachtig in Mainz maar geboren in Wesel en van beroep historicus en journalist bij de ZDF, foto’s van dit deel op een Brits militair forum geplaatst. Uit de reacties bleek al snel hoe bijzonder deze vangst uit de Rijn was. Niet alleen vanwege het brugdeel, maar ook vanwege het anker en de aangebrachte weerhaken. Deze constructie moest het leven zekeren van de manschappen. Dat we daar iets mee moesten doen, was al snel duidelijk. Het land Noordrijn-Westfalen heeft het ook als monument geregistreerd, dat zegt toch wel iets over het historisch belang en deze historische plek aan de Rijnoever” .

Voorafgaand aan de onthulling van het monument is op 22 maart van 19.00-21.00 uur een lezing door Alexander Berkel en amateurhistoricus Edwin Zweers uit ’s-Heerenberg over dit thema in het Bürgerhaus, Markt 1 in Rees. Entree is gratis.

De onthulling is op 23 maart om 11.30 uur aan de Rheinpromenade. Geïnteresseerden zijn van harte welkom.