Vals dilemma
OpiniePalestijnen of Israëliërs, links of rechts, boeren of klimaatactivisten, frisdrank of havermelk, yin of yang, gevaccineerd of niet, Beatles of Stones, Boudewijn de Groot of Joost Klein, boomer of zoomer, hagelslag of vlokken, Oer of Ulft…
Zwart-witdenken wordt ook wel een vals dilemma genoemd. Het is een voorbeeld van een drogreden waarbij twee zaken als enige mogelijkheid wordt voorgesteld, terwijl er meer opties zijn.
Een bekend voorbeeld uit de bijbel is Lucas 11 vers 23: “Wie niet voor mij is, is tegen mij”, of in de jaren dertig riep de NSB: “Mussert of Moskou”. Wat recenter en dichterbij huis, SDOUC óf Ulftse Boys.
Een goede redenering bestaat uit een stelling, een causaal verband (oorzaak en gevolg) en een conclusie. Een drogreden slaat de belangrijke tweede stap in een redenering over en wordt door demagogen gebruikt om recht te praten wat krom is.
Bij diverse reacties over de mogelijke fusie van twee Ulftse voetbalclubs valt op dat men direct van stelling naar conclusie redeneert. Moeten de clubs fuseren? “De Boys horen in Oer” en “Stukje geschiedenis weg”, maar hoe lang bestaan de Ulftse Boys en SDOUC is toch al een fusie uit Sportclub Ulft en SDSO? Context, historie en nuance ontbreekt regelmatig in het publieke debat.
Smaken verschillen, zaken zijn ingewikkeld en soms kan, wil of hoef je niet kiezen tussen twee dingen. Als je protesteert om je niet wilt dat duizenden Palestijnen worden gedood, ben je niet meteen antisemiet. Niet alle boeren willen weilanden oranje kleuren met kankerverwekkend glyfosaat en niet iedere boomer vindt dat hij recht heeft op meer pensioen.
Horizonversmelting, het vinden van raakvlakken tussen iemands eigen ‘horizon’ en die van een ander, is wellicht een bruikbare term om elkaar beter te kunnen ‘verstaan’. Een voetballer uit Oer zal altijd een andere achtergrond houden dan een speler uit Ulft, maar samen onderscheiden zij zich wel van Silvolde/Terborg of Varsseveld?
Versmelting betekent niet dat beide horizonten samen moeten vallen, omdat de één het niet eens hoeft te zijn met de ander. Het creëert begrip en zoekt naar overeenkomsten. Zouden we met het kersverse radicaal rechtse kabinet ‘Wilders 1’ ons richten op versmelting, of trappen we in de val van het vals dilemma en zijn we in een nieuwe verzuilde wereld beland?
Meindert Bussink
