Waar komt die typisch Nederlandse speculaas kruidenmix eigenlijk vandaan?

Speculaaskruiden horen bij Nederland zoals de fiets en de klomp. Toch is deze bekende kruidenmix eigenlijk niet Nederlands van oorsprong. De specerijen komen namelijk allemaal van ver weg. Hoe werden die exotische kruiden dan toch de basis van een echte Hollandse traditie?

Wat zit er in speculaaskruiden?
Speculaaskruiden zijn een mix van verschillende specerijen. De belangrijkste zijn kaneel, kruidnagel, foelie, koriander, kardemom en gember. Vaak zit er ook een vleugje citroenzuur bij, voor een frisse toets. Kaneel geeft de mix een zoete, houtachtige basis. Kruidnagel en gember zorgen voor de pittige, warme smaak die je meteen herkent als je een speculaasje proeft.

Hoe kwamen deze kruiden in Nederland terecht?
Al deze specerijen komen oorspronkelijk uit verre landen, vooral uit wat nu Indonesië heet. In de zeventiende eeuw, de Gouden Eeuw, kwamen grote hoeveelheden specerijen via de zeevaart naar Nederland. Amsterdam werd in die tijd een belangrijke opslagplaats voor specerijen uit heel Europa. Door het grote aanbod werden de kruiden een stuk goedkoper dan daarvoor. Daarvoor waren specerijen namelijk alleen weggelegd voor de allerrijksten. De VOC, speelde in deze handel een grote rol. Dit bedrijf gold in die tijd als een van de grootste specerijenhandelaren ter wereld.

Waarom werd speculaas juist in Nederland populair?
Doordat specerijen betaalbaarder werden, konden ook gewone bakkers ermee aan de slag. Bakkers gingen experimenteren met de nieuwe kruiden in hun koekjes. Dat leverde de gekruide koek op die tegenwoordig bekendstaat als speculaas. De speculaaskruiden van Van Beekum zijn nog altijd samengesteld uit dezelfde soort specerijen, zo blijft die oude smaak bewaard.

Is speculaas hetzelfde als speculoos?
Speculaas en speculoos worden vaak door elkaar gebruikt, maar het zijn niet dezelfde koekjes. Speculoos komt oorspronkelijk uit België en bevat geen speculaaskruiden. In plaats daarvan zorgt gebrande suiker of kandijstroop voor de smaak. Speculaas bevat juist wel de volledige kruidenmix en dat geeft het koekje een veel kruidigere smaak dan speculoos.

Wanneer eet je speculaas?
Van oudsher hoort speculaas bij Sinterklaas. Ook kruidnoten worden gemaakt met speculaaskruiden, en die horen natuurlijk ook bij dit feest. Tegenwoordig eet je speculaas eigenlijk het hele jaar door. Denk aan een speculaastaart, speculaasbrokken bij de koffie, of een snufje speculaaskruiden door de appelmoes.

Zelf aan de slag met speculaaskruiden
Speculaaskruiden gebruik je niet alleen in speculaas zelf. De kruidenmix past ook goed bij appeltaart, bananenbrood, muffins of een winterse rijstepap. Begin met ongeveer een halve tot een hele theelepel per gerecht, en proef daarna of je meer wilt toevoegen. Zo voorkom je dat de smaak te overheersend wordt. Bewaar de kruidenmix daarna in een luchtdicht potje op een koele, donkere plek, dan blijft de smaak het langst goed.