Over het belang van herdenken
Laura, vorige week stonden we in Oude IJsselstreek stil bij het herdenken en vieren van onze vrijheid. Je wilde graag in deze column daar nog even over doorpraten. Waarom?
“Omdat ik me best zorgen maak hierover. De generatie die de oorlog direct en bewust heeft meegemaakt wordt steeds kleiner. De generatie daarna kent de verhalen vaak nog wel, maar de jongere generaties krijgen minder of onjuiste informatie, die hun beeldvorming kan beïnvloeden.”
In de toespraak die je tijdens de Dodenherdenking in Silvolde hield kwam die zorg ook aan bod. Wat is je grootste zorg?
“Als samenleving zijn we collectieve erfgenamen van deze generatie en hun ervaringen. Het is daarom belangrijk om ons in te leven in wat er gebeurde. Niet alleen om te leren begrijpen hoe het zover kon komen, maar ook om eerlijk te zijn over de vraag of het nog een keer zou kunnen gebeuren. Geschiedenis begrijpen, betekent ook erkennen hoe kwetsbaar onze samenleving en onze democratie kan zijn. Hoe snel grenzen kunnen verschuiven als onze rechtsstaat onder druk komt te staan. Hoe onrecht heel geleidelijk normaal kan gaan lijken, als niemand meer opstaat. Dat besef raakt ook aan onze tijd.”
Welke bedreigingen zie je?
“De invloed van de media en de manier waarop met inzet van AI een onjuist en vertekend beeld wordt gecreëerd van de geschiedenis en de verhalen uit de Tweede Wereldoorlog. Jongeren worden daardoor op het verkeerde been gezet. Dat kan een bedreiging voor onze democratie gaan vormen.”
Hoe kunnen we met elkaar voorkomen dat onze democratie onder druk komt te staan?
“Poeh! Dat is een vraag die een heel lang antwoord nodig heeft. Maar het draait volgens mij voor een groot deel om elkaar accepteren, respecteren en met elkaar in gesprek blijven op basis van feiten. Als we ophouden de ander als mens te zien dan gaat het niet goed.
Uit de persoonlijke verhalen die we kennen van mensen die de tweede wereldoorlog hebben meegemaakt wordt duidelijk dat de eerste keer dat je je ergens tegen verzet of je ergens over uitspreekt soms sneller komt dan je verwacht. Bij de eerste ontmenselijkende opmerking. Bij de eerste situatie waarvan je gevoel zegt dat die niet deugt. Bij de eerste signalen dat de democratische rechtsstaat in gevaar komt. De vraag ‘wat zou ik in dat geval doen?’ is relevant voor jong en oud.
Vrijheid is nooit vanzelfsprekend. Waakzaamheid begint bij herinnering. Herdenken is geen ritueel zonder betekenis. Het is een morele keuze. Een keuze om te blijven vertellen. Om vragen te blijven stellen. Om niet weg te kijken, ook niet als het moeilijk wordt.”
Tekst: Walter Hobelman