DRU gered van de strop, voor nu

ULFT - Een betalingsregeling voor de verschuldigde huur, een eerdere verstrekking van de subsidie en een ‘onafhankelijke partij’ zal zich verdiepen in de boekhouding. Dit moet de toekomst van de DRU veiligstellen, in ieder geval tot juni 2025, zijn gemeente Oude IJsselstreek en DRU-directeur Gerk van der Wal overeengekomen. In de tussentijd zal het dienstenaanbod doorgaan, belooft de gemeente. Dan blijft de vraag over: hoe heeft deze situatie kunnen ontstaan, zo kort nadat ambitieuze doorontwikkelingsplannen zijn gepresenteerd aan de gemeenteraad? Wat hebben de DRU en de gemeente gemist?

Door Guus Helle

Dat het Industriepark in de financiële problemen zit, zal voor menig burger van de Oude IJsselstreek niet als een verrassing komen. Al 15 jaar geleden, toen de cultuurtempel voor het eerst open ging, trokken sommige inwoners de levensvatbaarheid in twijfel. Niet in de laatste plaats Henk van Garderen, oud-accountant. Hij haalde in 2011 het nieuws met zijn berekening van de kosten van de toenmalige Cultuurfabriek, die naar zijn inzicht hoger uitvielen dan voorheen aangenomen én in de toekomst zouden oplopen tot grote tekorten. Het verbaast hem dan ook niet om te horen over de nieuwste financiële problemen waar de DRU mee geplaagd wordt: “De structuur van de organisatie is te duur, er zal bezuinigd moeten worden om het levensvatbaar te houden”.

Herstelplan
Deze nieuwe ronde van financiële zorgen komt voor het eerst aan het licht op 23 september 2024, wanneer wethouder Janine Kock hoort over financiële zorgen bij de DRU, nog geen vijf dagen nadat directeur Gerk van der Wal zijn ambitieuze toekomstplannen voor het Industriepark aan de gemeenteraad heeft gepresenteerd. Het college van burgemeester en wethouders wordt op de hoogte gebracht en een maand later de gemeenteraad ook. Al snel wordt duidelijk hoe ernstig de situatie is: Van der Wal schrijft een concept herstelplan en raamt het tekort op 2 tot 4 miljoen euro. Als dit geld er niet komt staan er 95 banen en de culturele en gemeenschappelijke waarde van het Industriepark op de tocht.

Volgens Van der Wal heeft dit te maken met de situatie voor zijn aanstelling als directeur in mei 2023. Hij zegt dat er jarenlang te weinig is geïnvesteerd, terwijl de jaarlijkse lasten omhoog zijn gegaan en er geen subsidie bij is gekomen. Onder andere onderhoud en verduurzaming is tekortgedaan: “Kosten die wel gemaakt moeten worden”. Hij zegt een voorzet te hebben gedaan de afgelopen anderhalf jaar door ‘noodzakelijke investeringen’ te doen, zoals het aanstellen van een Raad van Toezicht en het vernieuwen van de ICT-infrastructuur. Voormalig directeur Juliette Hofman is gevraagd naar een reactie, maar geeft aan niet te willen reageren. 

Ook de subsidies die de stichting jaarlijks krijgt van de Oude IJsselstreek zijn achtergebleven bij de realiteit, stelt Van der Wal. Met de omdoping naar DRU Industriepark in 2019 heeft de organisatie een professionaliseringsslag doorgemaakt, met hogere personeelskosten tot gevolg. Echter is het geld dat de gemeente beschikbaar stelt blijven steken rond de 1,1 miljoen euro. Van der Wal stelde in maart dit jaar dat dit naar 1,4 miljoen euro moet gaan, wil de DRU het kwaliteitsniveau behouden wat het nu heeft. En dat was vóór dat de huidige financiële crisis aan het licht is gekomen.

Jaarcijfers
Het beeld dat Van der Wal schetst klopt, maar kan vollediger. Uit jaarrekeningen blijkt dat de stichting jaar op jaar te maken heeft met stijgende lasten, zoals voor huisvesting en personeel. De kosten voor huisvesting stijgen jaarlijks met bijna 100.000 euro en de personeelslasten volgen dit nauw op de voet. De organisatie heeft ook schulden die afbetaald moeten worden: de Bank Nederlandse Gemeenten en de belastingdienst eisen elk jaar hun deel. De stijgende kosten zijn deels opgevangen door hogere huurinkomsten, maar toch kwam de stichting vorig jaar 300.000 euro tekort op hun balans.

De gemeente zelf heeft in het financiële plaatje van de DRU een complexe rol. Ze is eigenaar van de panden die de DRU gebruikt, waarvoor het Industriepark jaarlijks 600.000 euro aan huur betaalt. De gemeente maakt op haar beurt ook gebruik van een aantal panden voor gemeentelijke functies, zoals de gemeenteraadsvergadering, die plaatsvindt in de conferentiezaal. Hiernaast verstrekt de gemeente veruit het grootste deel van de jaarlijkse subsidie van bijna 1,1 miljoen euro, de provincie heeft een klein aandeel.

‘Voor een ijzersterk DRU’
Opvallend aan het hele verhaal van de noodlijdende cultuurtempel is dat er weinig tot geen eisen worden gesteld aan de besteding van de 1,1 miljoen euro aan subsidie die de stichting ontvangt. Eind 2018, in aanloop naar de omdoping van Cultuurfabriek naar Industriepark, heeft de gemeenteraad financiële kaders aan de DRU willen stellen. In het zogeheten 3D-document ‘Samen,voor een ijzersterk DRU Industriepark’ geeft de gemeenteraad het college de opdracht om prestatieafspraken vast te stellen: de stichting moet laten zien waar het de subsidie aan wil besteden en moet dit kunnen verantwoorden, niet altijd in cijfers, maar wel in effect. Echter bevestigt een woordvoerder van de gemeente dat geen specifieke prestatieafspraken zijn gemaakt in het verleden.

Ook leden van de huidige gemeenteraad herkennen dit beeld. VVD’er Rens Spijkers: “Het grote probleem is dat wij als raad weinig zicht hebben op wat er in de stichting gebeurt en wat er precies in het verleden is afgesproken. Als we dit beter voor elkaar hadden waren de problemen er vast ook wel geweest, maar hadden we waarschijnlijk eerder kunnen ingrijpen”. 

Hoe nu verder
Inmiddels is het december en is de DRU gered van de ondergang, in ieder geval tijdelijk. De maatregelen die de gemeente heeft getroffen, moeten de DRU ruimte geven en ondertussen het financiële risico voor de Oude IJsselstreek zoveel mogelijk beperken. De 600.000 euro aan huur van 2024 die de stichting de gemeente verschuldigd is, wordt niet kwijtgescholden. En de subsidie, waarvan de helft in januari zal worden verstrekt, zal voorlopig niet verhoogd worden. Het college zegt wel ‘expliciete voorwaarden’ aan de komende beschikking te stellen, het is nog niet bekend welke.

Wethouder Janine Kock benadrukt dat de cultuurtempel open blijft, in ieder geval tot juni: “Met dit besluit kunnen inwoners en de verenigingen gebruik blijven maken van de activiteiten en diensten van het DRU Industriepark. Voor de gebruikers en onderhuurders wijzigt er niets in de dagelijkse gang van zaken”. Ondertussen worden de ambitieuze doorontwikkelingsplannen van Van der Wal niet in de ijskast gezet, ‘geen scenario’s worden uitgesloten’.

Het is nog onduidelijk hoeveel de onafhankelijke partij, aan te stellen door de gemeente, kan betekenen voor de financiële situatie van de DRU. Naast geldproblemen heeft Van der Wal het ook moeilijk gekregen binnen zijn eigen organisatie: vorige maand is de volledige Raad van Toezicht opgestapt, sprekend van ‘geen vertrouwen in de directeur’. Wel is duidelijk dat de financiële problemen van de DRU in een ongunstig periode komen. 2026 is het jaar dat het Rijk aanzienlijk gaat korten op het landelijke gemeentebudget, maar liefst 2,5 miljard euro, waardoor naar verwachting meer dan 200 gemeenten in de problemen komen. Een extra kostenpost, zoals een noodlijdende DRU, zal dan moeilijk te slikken zijn. Tijdens de komende raadsvergadering van 12 december zal wethouder Kock naar verwachting meer toelichting geven over de toekomst van de cultuurtempel.

Eén lichtpuntje is er wel voor de directeur Van der Wal: een ingezonden brief van de vele vrijwilligers van het Industriepark spreekt over de waardering die ze hebben voor de directeur en hun ‘vertrouwen in deze nieuwe koers en visie’.

Lees ook

De pecunia van poppodium DRU