Kabinet wil Nederland van het stikstofslot halen: wat betekent dat voor de Achterhoek?
MaatschappijWoningbouw-projecten ondervinden geen hinder door stikstofregels
Door Meindert Bussink
REGIO – Het kabinet presenteerde eind juni een miljardenpakket om Nederland van het stikstofslot te halen. De maatregelen moeten de natuur herstellen én ervoor zorgen dat vergunningen voor woningbouw, infrastructuur en bedrijven weer kunnen worden verleend. Maar wat betekenen de plannen voor de Achterhoek? Een rondgang langs gemeenten, provincie, landbouworganisaties en een jurist laat een genuanceerd beeld zien. Waar gemeenten vooralsnog weinig gevolgen verwachten voor woningbouw, maken boeren zich juist grote zorgen over de toekomst van hun bedrijf.
Weinig gevolgen voor woningbouw
In het landelijke debat wordt de stikstofcrisis vaak gekoppeld aan stilgevallen woningbouw. In de Achterhoek lijkt dat beeld vooralsnog anders.
De gemeente Oude IJsselstreek laat weten dat uit navraag bij verschillende projectleiders blijkt dat de huidige woningbouwprojecten geen hinder of vertraging ondervinden door stikstofregels.
Ook Doetinchem verwacht voor de woningbouw geen directe problemen. Alleen de uitbreiding van A18 Bedrijvenpark vraagt volgens de gemeente extra aandacht vanwege stikstof.
Montferland ziet eveneens geen directe gevolgen. Volgens de gemeente liggen er geen Natura 2000-gebieden waarvoor de aangekondigde maatregelen specifiek gevolgen hebben voor de woningbouw.
Gelderland zet eigen aanpak door
Terwijl Den Haag de landelijke plannen verder uitwerkt, zet Gelderland de eigen stikstofaanpak voort. Vorige week maakte de provincie bekend nieuwe subsidieregelingen open te stellen voor veehouders die hun bedrijf willen moderniseren, verbreden, omschakelen of verplaatsen.
Ook voor zogenoemde PAS-melders komt een nieuwe regeling beschikbaar. Zij kunnen subsidie krijgen om stikstofruimte in te leveren, zodat zij alsnog aan de voorwaarden voor een natuurvergunning kunnen voldoen.
Volgens gedeputeerde Ans Mol dragen de regelingen bij aan minder stikstofuitstoot én aan juridisch houdbare vergunningverlening. “We moeten in Gelderland van het stikstofslot. Zodat we weer huizen kunnen bouwen, bereikbaar blijven en kunnen ondernemen,” aldus Mol. Volgens de provincie wordt de behaalde stikstofreductie vastgelegd in vergunningen, zodat deze ook juridisch stand kan houden.
Voor het moderniseren van stallen stelt Gelderland tien miljoen euro beschikbaar. Voor verbreding en omschakeling van bedrijven is tot 2028 vijf miljoen euro gereserveerd.
Boeren vrezen hoge kosten
Waar gemeenten weinig directe gevolgen zien voor woningbouw, verwachten agrariërs juist forse gevolgen voor hun bedrijfsvoering.
LTO-commissielid en varkenshouder André Wikkerink uit Oude IJsselstreek voorziet dat ieder agrarisch bedrijf met de nieuwe plannen te maken krijgt: “Iedere onderneming krijgt straks een stikstofplafond en zal moeten reduceren. Dat gaat veel geld kosten en het is maar de vraag of er dan nog toekomst is. Het is een plan zonder perspectief, maar met veel zorgen.”
Volgens Wikkerink kunnen boeren alleen investeren in verduurzaming als zij ook de benodigde vergunningen kunnen krijgen: “Voor iedere verandering aan je bedrijf heb je een natuurvergunning nodig. Zolang de rekenkundige ondergrens niet is aangepast, kan er voor de veehouderij eigenlijk niets.”
Ook de voorgestelde norm van maximaal 2,6 melkkoeien per hectare ziet hij niet als oplossing voor het stikstofprobleem. Hoewel Oude IJsselstreek relatief ver van Natura 2000-gebieden ligt, wijst Wikkerink erop dat de gemeente relatief veel PAS-melders kent. Veel ondernemers wachten al jaren op duidelijkheid over hun vergunning.
Onrust neemt toe
De zorgen onder boeren lijken inmiddels breder te leven. Dinsdagavond kwamen in Hardenberg ongeveer honderd boeren bijeen om de stikstofplannen te bespreken. Volgens Agractie groeit de actiebereidheid en worden volgende week op verschillende plaatsen lokale en regionale acties voorbereid. Volgens voorzitter Erik Luiten vragen de plannen om investeringen van tonnen, terwijl daar volgens hem onvoldoende economisch perspectief tegenover staat.
Het kabinet erkent dat de maatregelen ingrijpend zijn, maar noemt ze noodzakelijk om vergunningverlening weer mogelijk te maken. Daarvoor is twintig miljard euro beschikbaar om ondernemers te ondersteunen bij onder meer omschakeling, extensivering, verplaatsing of bedrijfsbeëindiging.
Ook bouwsector wil tempo
Niet alleen de landbouw kijkt kritisch naar de uitwerking van de plannen. Ook de bouwsector wil snel duidelijkheid.
WoningBouwersNL noemt het positief dat het kabinet de vergunningverlening weer op gang wil brengen en een rekenkundige ondergrens wil invoeren. Volgens de organisatie duurt de geplande invoering eind 2027 echter te lang om de woningbouw op korte termijn echt vooruit te helpen.
Juridische vraag blijft
Emeritus hoogleraar agrarisch recht Willem Bruil uit Varsseveld kijkt vooral naar de juridische kant van de plannen. Volgens hem zijn de voorstellen omvangrijk, maar lossen zij de vergunningenproblematiek niet vanzelf op.
Volgens Bruil ligt de sleutel in het zorgvuldig toepassen van bestaande mogelijkheden voor interne en externe saldering, onderbouwd met de beheerplannen van Natura 2000-gebieden. Daarmee kunnen vergunningen volgens hem ook onder de huidige wetgeving weer juridisch houdbaar worden verleend.
Voor Oude IJsselstreek verwacht hij relatief weinig directe problemen. Volgens Bruil liggen er binnen ongeveer 25 kilometer geen Natura 2000-gebieden, waardoor woningbouwprojecten hier minder snel op stikstofdepositie zullen vastlopen. Voor natuurvergunningen blijft de provincie het bevoegd gezag.
Eén doel, verschillende routes
Hoewel de reacties uiteenlopen, valt één overeenkomst op. Provincie, gemeenten, bouwsector, landbouw en juristen verschillen van mening over de manier waarop de stikstofcrisis moet worden aangepakt, maar niet over het einddoel. Alle partijen willen dat Nederland van het stikstofslot komt.
De vraag is vooral of de nieuwe maatregelen de vergunningverlening daadwerkelijk weer op gang brengen. Pas als die juridische impasse wordt doorbroken, ontstaat er weer ruimte voor woningbouw, ondernemerschap én verduurzaming van de landbouw.
Stikstof: hoe zat het ook alweer?
Waarom is stikstof een probleem?
Het gaat niet om stikstofgas uit de lucht, maar om stikstofverbindingen zoals ammoniak (vooral uit de landbouw) en stikstofoxiden (vooral uit verkeer en industrie). Die kunnen neerslaan in kwetsbare Natura 2000-gebieden en daar planten- en diersoorten verdringen.
Emissie en depositie: wat is het verschil?
Emissie is de hoeveelheid stikstof die wordt uitgestoten, bijvoorbeeld door een stal, fabriek of auto. Depositie is de hoeveelheid stikstof die uiteindelijk in een natuurgebied terechtkomt. Vooral die neerslag speelt een belangrijke rol bij vergunningverlening.
Is de uitstoot niet al jaren aan het dalen?
Jawel. Sinds 1990 is de uitstoot van stikstofoxiden met ongeveer driekwart afgenomen. Ook de ammoniakuitstoot uit de landbouw is fors gedaald, al vlakte die daling na de afschaffing van het melkquotum tijdelijk af.
Waarom blijft het dan een probleem?
Stikstof die jarenlang in kwetsbare natuur is neergeslagen verdwijnt niet vanzelf. In veel Natura 2000-gebieden is de belasting nog altijd hoger dan de natuur aankan. Daardoor moeten overheden bij nieuwe projecten aantonen dat de natuur niet verder verslechtert.
