Stemmen, tellen en het sprintje van de burgemeester

OUDE IJSSELSTREEK - De dag van de gemeenteraadsverkiezingen is voor veel inwoners een gewone dag. Voor anderen is het echter de dag van ‘erop of eronder’ en heel hard werken om alles rond de verkiezingen in goede banen te leiden. Hier volgt een beknopt overzicht van wat er woensdag 18 maart allemaal moest gebeuren.

Door Walter Hobelman

De dag begint vroeg voor de vrijwilligers die de stembureaus bemannen. Mensen die dat doen omdat ze het waardevol vinden om “de democratie te dienen” zoals iemand het verwoordt. Anderen geven een deel van hun tijd omdat ze nieuwsgierig zijn hoe het verkiezingsproces in zijn werk gaat. En weer anderen doen het omdat ze het gewoon leuk vinden om andere mensen te ontmoeten. De bureaus gingen om 07.30 uur open.

Kort daarna begint burgemeester Laura Werger aan haar uitdaging. Ze wil alle zesentwintig stembureaus in de gemeente met een bezoek vereren en heeft daarvoor een strakke planning. In de loop van de ochtend deelt ze op social media al, dat het een race tegen de klok gaat worden. Met haar actie haalt ze zelfs het landelijke nieuws op radio 2 waar ze heel snel vertelt dat “het een sprintje wordt om overal op tijd te zijn” en dat ze geen zesentwintig kopjes koffie drinkt, “want dan stuiter ik straks echt de uitslagenavond in, dus ik ga over op thee of water.” Aan het begin van de uitslagenavond kan ze trots vertellen dat het haar gelukt is om bij alle stembureaus te zijn geweest “maar het was wel stressen.”

Die uitslagenavond is een belangrijk moment voor alle kandidaten op de kieslijst, de trouwe leden van de verschillende politieke partijen en iedereen die graag live wil horen hoe er in de gemeente is gestemd. Rond 22.00 uur komt de eerste uitslag binnen, bijna traditiegetrouw is dat het stembureau in Netterden. Al snel volgen andere bureaus, eerst de wat kleinere en later op de avond de wat grotere bureaus. De laatste uitslagen komen rond 22.15 uur van het stembureau van het Borchuus in Varsseveld.

Het tellen van de stemmen is trouwens een nauwkeurig en zorgvuldig proces. De tellers hebben vooraf een online cursus gevolgd over de werkwijze, hoe te handelen bij eventuele problemen of calamiteiten. De kans op fraude of fouten is nagenoeg uitgesloten omdat alles dubbel wordt gecheckt door verschillende personen.

Eerst worden de stemformulieren uitgevouwen, vervolgens verdeeld op ‘even of oneven’ en vervolgens op lijstnummer. Dan worden alle verschillende partijen geteld door minimaal twee personen afzonderlijk. Bij eventuele verschillen wordt een derde ronde toegepast. Als alles correct is verlopen wordt de uitslagen ‘per partij’ doorgegeven en die wordt gedeeld met de mensen die bij de uitslagavond aanwezig zijn.

Vervolgens wordt er nog geteld ‘op persoon’. Ook dit proces gebeurt door verschillende tellers. De voorzitter van het stembureau zorgt ervoor dat de gang van zaken en de uitslag wordt vastgelegd in een proces verbaal. Een dag na de verkiezingen worden dan de proces verbalen openbaar gemaakt, zodat iedereen kan zien hoe er is gestemd. De officiële definitieve vaststelling gebeurt dit jaar op 26 maart. Het hele telproces is hard werken, want de drive om zo snel mogelijk de uitslag duidelijk te hebben is groot. Het is iedere inwoner toegestaan om bij het telproces als ‘toeschouwer’ aanwezig te zijn, dat is een openbare aangelegenheid. Burgemeester Werger spreekt tijdens de verkiezingsavond haar waardering uit voor alle vrijwilligers: “heel hartelijk dank aan alle vrijwilligers, want zonder hen redden we het niet.”

Voor deze krant heb ik net als de burgemeester een (weliswaar korter) rondje gemaakt langs verschillende stembureaus. Wat opvalt is het enthousiasme van de vrijwilligers. “Het is gewoon gezellig om dit te doen, bijna iedereen die binnenkomt ken ik, het lijkt soms wel een reünie”, wordt mij in Netterden verteld. Op Sinderen is het een beetje rustig als ik er ben, midden op de middag. Maar ook hier wordt niet geklaagd. “Eind van de middag, begin van de avond wordt het altijd drukker.” In Het Borchuus in Varsseveld loopt het goed door. Opvallend is hier het aantal jongere kiezers. Als ik buiten het stembureau aan één van hen vraag of het lastig was om de juiste keus te maken is de reactie: “Nee hoor, ik heb een aantal partijprogramma’s doorgelezen en de kieswijzer gebruikt. Voor mij gaat het om één thema, ik wil op mezelf gaan wonen hier in de gemeente en heb ik gekeken wat de verschillende partijen daar over zeggen. Toen wist ik vrij snel op wie ik ging stemmen.” Een andere kiezer in Megchelen, geeft aan te stemmen op een bepaald persoon “omdat ik die goed ken.” En zo hoor ik verschillende verhalen over hoe en waarom mensen hun keus bepalen.

Als op donderdag de proces-verbalen online op de website van de gemeente staan is duidelijk dat Ria Ankersmit (Lokaal Belang) de meeste stemmen heeft gehaald; 1913. Gerrit Vossers komt op 1791 en het gat met de overige kandidaten is groot. Van alle 172 kandidaten op de verschillende lijsten haalt op één persoon na iedereen minimaal één stem. Waar iedereen enthousiast over was betrof het opkomstpercentage. Dat kwam uit op 58 procent en dat is een stijging van ongeveer zeven procent ten opzichte van 2022.