Aprilvis
Opinie1 april is de dag waarop je beter twee keer kunt nadenken voordat je iets gelooft. De Fransen spreken van poisson d’avril (aprilvis) en in Engelstalige landen heet het April Fools’ Day. De oorsprong ligt waarschijnlijk in de 16e eeuw, toen Frankrijk overstapte op een nieuwe kalender. Het nieuwe jaar begon voortaan op 1 januari in plaats van op 1 april. Mensen die bleven vasthouden aan de oude gewoonte werden bespot en slachtoffer van grappen.
Ironisch genoeg raken 1 aprilgrappen meer uit de gratie. Door de strijd tegen nepnieuws hebben steeds meer media besloten om er niet meer aan mee te doen, maar het is de enige dag in het jaar waarop mensen wél op hun hoede zijn voor misleiding. Dan lezen we nieuws met een gezonde dosis argwaan, maar waarom alleen dan?
De rest van het jaar slikken we misleidende koppen voor zoete koek, delen we ophefmakende berichten zonder de bron te checken en geven nepnieuws zo vrij baan. We laten ons beetnemen door verdraaide feiten, ironie en alternatieve waarheden, maar klagen dat een 1 aprilgrap te ver gaat. Is dat niet de omgekeerde wereld?
Afgelopen week was er ophef over het nieuwsbericht dat het college had ingestemd met woningbouw bij de kerk in Ulft. Online reacties varieerden van 1 aprilgrap tot opmerkingen dat de gemeente eigendomsrechten zou schenden en inwoners zou passeren. Anderen probeerden uit te leggen dat het college alleen de kaders stelt en de daadwerkelijke uitvoering bij de projectontwikkelaar ligt, maar feiten doen er dan niet meer toe; het wantrouwen is gewekt.
Het satirisch platform Neerlander stelt in hun disclaimer dat ze halve waarheden en vermoedens publiceren zonder feitelijke onderbouwing. Ook hun artikel over de DRU werd afgelopen week online voor waar aangenomen, gedeeld en breed bediscussieerd met serieuze verontwaardiging. Wie een grap niet doorziet, gaat er volledig in mee. Wie satire wél herkent, kan slechts toekijken hoe fictie als waarheid wordt verspreid.
Het doet me denken aan kinderen die koste wat kost hun zin willen doordrijven, ook als ze ongelijk hebben. Sommige ouders geven toe, anderen leggen uit dat iets gewoon niet kan. Opvoeding draait om balans: geef je een kind alle vrijheid om snoep te eten, dan ontdekt het vanzelf dat misselijkheid en gaatjes geen verzinsels zijn. Verbied je snoep volledig, dan is de kans groot dat het kind zich later te buiten gaat aan een suikeroverdosis.
In het volwassen leven is de realiteit soms ook lastig te accepteren. Het is makkelijker en fijner om te geloven wat jij vindt, maar 1 april leert ons niet alles te geloven wat je leest. Misschien is nepnieuws niet het probleem, maar dat we liever vasthouden aan ons eigen gelijk. Wie niet bereid is om de werkelijkheid onder ogen te zien, is net als de zestiende eeuwse Fransman een fool. Hoe ironisch dat de media stoppen met April Fools’ Day om nepnieuws tegen te gaan, terwijl we ons de rest van het jaar laten foppen zonder dat we het doorhebben. Misschien moeten we 1 april iedere dag vieren?
Meindert Bussink
