Verbod
OpinieDe eerste column van 2026 zou over de heftige oudejaarsnacht kunnen gaan, met vuurwerkslachtoffers en geweld richting hulpverleners. Het landelijke verbod kan helpen de norm te verschuiven en ouders ondersteunen om hun kinderen te behoeden voor ongevallen, maar in de Oude IJsselstreek zorgde vooral de gladheid van de afgelopen dagen voor ongevallen.
Er is ook een gevaar dat niet afhankelijk is van datum of weersomstandigheden. Zonder herrie, rook of jarenlange tradities. De smartphone kwam nog geen twintig jaar geleden ons leven binnen, maar is inmiddels dagelijks aanwezig in onze huizen, op scholen en in de broekzakken van onze kinderen. Geen gevaar dat explodeert, maar uitput. Dat geen vingers kost, maar aandacht, slaap en mentale veerkracht.
In Australië is sinds enkele weken een landelijk verbod van kracht op socialemedia-accounts voor jongeren onder de zestien. In Frankrijk wil de regering sociale media verbieden voor kinderen onder de vijftien jaar. Zorgen over verslaving, pesten en mentale gezondheid zijn daar niet langer te negeren. Niets doen is geen optie meer.
Ook in Nederland stapelen de cijfers zich op. De overheid adviseert kinderen tot twee jaar maximaal een half uur schermtijd per dag; in de praktijk is dat gemiddeld anderhalf uur. Bij tieners loopt het op tot gemiddeld zeseneenhalf uur per dag, waarbij een kwart zelfs boven de acht uur uitkomt. Driekwart van die tijd gaat op aan sociale media.
Dat blijft niet zonder gevolgen. Er is een samenhang met slaapproblemen, concentratieproblemen, motorische achterstanden en bijziendheid, maar ook met obesitas en angstige en depressieve klachten.
Een verbod of duidelijke grenzen vanuit de overheid ontbreken voorlopig in Nederland. Daarom hebben ouders de afgelopen jaren zelf het initiatief genomen. De ouderbeweging Smartphonevrij opvoeden groeit razendsnel. Inmiddels zijn er zo’n 1.100 appgroepen waarin ouders ervaringen uitwisselen, elkaar steunen en samen afspraken maken. Ouders van circa 60.000 kinderen ondertekenden een ouderpact waarin zij beloven de smartphone uit te stellen tot veertien jaar. Meer dan 3.500 artsen en zorgprofessionals schaarden zich achter die oproep.
Interne onderzoeken van techbedrijven, waaruit bleek dat jongeren zich al na een week zonder smartphone mentaal beter voelden, verdwenen jarenlang in lades. Strategieën werden toegepast die pijnlijk doen denken aan die van de tabaksindustrie: twijfel zaaien, verantwoordelijkheid verleggen, vertragen.
Smartphonegebruik, roken in openbare ruimtes of het dragen van een gordel zijn geen individuele keuzes of kwesties van discipline. Frankrijk en Australië erkennen wat ouders al lang voelen: dit is een collectief vraagstuk.
Vrijheid begint soms bij een grens. Wordt 2026 ook het jaar waarin Nederland een landelijk verbod op social media voor jongeren inzet om de norm te verschuiven en kinderen te beschermen tegen gevaren, of is dat nog toekomstmuziek?
Meindert Bussink
